Amerikanen zijn harde werkers. Tenminste, zo zien ze zichzelf. De productiefste zijn ze niet meer: ze werden voorbijgestoken door verscheidene Europese landen, waaronder Belgie. Maar ze werken wel het langst. Terwijl de werkweek van Europese en Japanse werknemers in de laatste 15 jaar wat korter werd, is die van hun Amerikaanse collega’s langer geworden. De modale loontrekker in de VS werkt nu ruim 2000 uren per jaar, terwijl in Europese landen 1300 tot 1800 uur per jaar wordt gewerkt. Sommige economisten geloven dat het echte verschil nog groter is omdat de statistieken geen rekening houden met het groeiend fenomeen van de niet-getelde, niet-betaalde overuren. De langste uren worden geklopt aan beide uiteinden van de loonschaal. Aan de ene kant zijn dat de managers en ander kaderpersoneel. Zij verdienen meer dan hun Europese collega’s maar in ruil wordt van hen verwacht dat ze alles over hebben voor hun job. Antwerpenaar Adrien Vanderlinden werkt in New York bij FICC, een firma die instaat voor de afwikkeling van transacties tussen financiele instellingen op de obligatiemarkt. Hij werkt ruim 50 uren per week, met uitschieters van 70 uren en meer tijdens drukke periodes. “Je wordt langs alle kanten gestimuleerd om hard en laat te werken en weinig mensen stellen zich daar vragen bij”, vertelt hij. “Er wordt niet gezeurd over een uurtje min of meer en als je bereid bent een tandje bij te steken, worden je ook vlugger kansen en verantwoordelijkheden aangeboden”. Voor Wall Street-managers is het in drukke tijden niet ongewoon om op te staan om 5 uur en te werken tot diep in de nacht. Ze verdienen geld bij beken maar leven als asceten. Hun maaltijden zijn zelden meer dan een haastige sandwich. Wel zijn ze het aan hun status verplicht om af en toe spectaculair uit de bocht te springen. “Work hard, play hard” is het motto. Ook in Adriens bedrijf. “Het einde van een project wordt uitbundig gevierd met een swingende party op een boot of in een bar tot diep in de nacht”, vertelt hij, “als je hen dan zou zien, zou je nooit vermoeden dat die feestneuzen enkele uren eerder nog koortsachtig aan het vergaderen waren.”Adrien vindt de Amerikaanse aanpak “niet zaligmakend”. “Maar na vier jaar in New York stel ik mij toch vragen over de haast verkrampte manier waarop wij Europeanen aankijken tegen arbeidsduur”, zegt hij. Niet dat hij zich zo ziet voortzwoegen tot hij met pensioen gaat. “Zolang je jong en gezond bent en geen gezin hebt, is het natuurlijk makkelijker om zoveel tijd aan je werk te besteden. Maar je moet toch uitkijken om je niet te ver in de mallemolen te laten meesleuren.” Hij probeert zijn weekends vrij te houden maar dat lukt niet altijd. Hij prijst zich gelukkig dat hij op een kwartiertje van zijn werk woont -veel van zijn collega’s pendelen tot 4 uur per dag- en dat hij 20 vacantiedagen per jaar heeft. Dat is minder dan de Europese werknemer maar meer dan de doorsnee-Amerikaan. Met haar tien vacantiedagen per jaar ligt Annick Slootmaekers dichter bij de norm. Limburgse Annick werkt als interieur-architect bij het NewYorks design-bureau JJ Falk Design. “Officieel werk ik 40 uren per week”, vertelt ze, “in werkelijkheid zijn het er 55 tot 65. Als we een deadline moeten halen -dat gebeurt ongeveer een keer per maand- wordt het een werkweek van 100 uren of meer.” Tijdens de lunch wordt er vaak voortgewerkt en soms is er zo weinig tijd dat Annick op het werk blijft slapen in een sofa. “Dat ritme is standaard in onze sector”, zegt ze. Ze krijgt een mooi salaris maar wordt slechts betaald voor 40 uren, ongeacht hoe lang ze in werkelijkheid werkt. Ze is niet de enige. Volgens Stephen Roach, de top-economist van Morgan Stanley is dat het “dirty secret” van de spectaculaire productiviteitsgroei in de VS sedert 1992: ongeregistreerde, onbetaalde overuren. “Ik dacht eerst dat die groei het gevolg was van verhoogde efficientie dank zij de computer”, zei Roach, “maar later bleek dat het vooral kwam omdat er steeds meer arbeidsuren niet werden meegeteld zodat het enkel leek alsof er veel meer werk in minder uren werd gedaan.”
Ook aan de andere kant van de loonschaal zijn de werkdagen lang. De reden is dat meer dan acht miljoen laagbetaalden na het beindigen van hun dagtaak een ander werk aanvatten. 5,4 % van de loontrekkenden in de VS hebben twee banen die hen een werkweek van 75 uren opleveren. Waarom ze dat doen ligt voor de hand: voor ongeschoolden zijn de lonen zo laag dat je met een enkel loon niet kunt overleven, zeker niet als je een gezin hebt.
Het wordt er niet beter op. In de laatste jaar is de Amerikaanse werkdag nog wat langer geworden. De praktijk van de onbetaalde overuren deint uit naar meer sectoren en treft niet alleen de witte boorden. Bij grootwarenhuizen schijnt het een pest te zijn. En net als in Europa wordt er gesproken over een verlating van de pensioenleeftijd. Diegenen die pakweg 50 jaar geleden over de horizont probeerden te kijken, zouden vandaag hun ogen uitwrijven. Zelfverzekerd voorspelden die futurologen dat het grootste probleem van de 21ste eeuw zou zijn: wat te doen met die zee van vrije tijd die door de verspreiding van arbeidsbesparende technologie alsmaar groter zou worden. Jongens, hebben zij de bal even misgeslagen. Je hebt de neiging om meewarig het hoofd te schudden en hen idioten te noemen. Of zijn wij het die de idioten zijn?
Jacqueline Goossens
Oktober 2004