Ik zit aan mijn bureau en overloop mijn symptomen: lichte hoofdpijn, nekpijn, nervositeit, mijn hart en pols kloppen gejaagd, de kleinste onnozelheden irriteren me, ik heb het gevoel dat ik geen controle meer heb over de dingen…stress. Waarom? Aan mijn werkomstandigheden kan het niet liggen. Niemand stoort me, niemand jaagt me op. Ik heb een leuk kantoor, met een prachtig uitzicht over de baai van New York. Door die baai racen op dit ogenblik speedboten van de kustwacht. Daarboven cirkelen helicopters van de politie en de brandweer. Daar nog boven, onzichtbaar maar zeer hoorbaar, scheren militaire jets voorbij. Ik zet de radio aan en hoor de minister van ‘Homeland Security’ zeggen dat het gevaar van aanslagen sedert de Elfde September nog nooit zo groot was. Ik zet de tv aan en onze burgemeester Mike Bloomberg bezweert me dat we gewoon moeten doen wat we anders zouden doen, dat we kalm moeten blijven. ‘Blijf kalm’. Als je dat blijft herhalen tegen mensen die zich ongerust maken, herinner je hen voortdurend aan hun zorgen en maak je hen uiteindelijk doodnerveus. Het is Orange Alert in Amerika, de tweede hoogste staat van alarm. Begrijpt u nu waarom ik me gestresseerd voel? Toegegeven, ik zou het veel lastiger kunnen hebben. Wie nu in Wall Street werkt bijvoorbeeld, moet voorbij zwarte, dreigend uitziende hekkens, gehelmde agenten met mitraillettes en metaaldetectoren. Het handig gelegen metrostation onder het beursgebouw is dicht. Niet bepaald een ontspannend begin van een werkdag die in New York sowieso zelden stressvrij is. Natuurlijk, het is overal wat, zelfs in het veilige Belgie. Een kennis schreef me deze week dat stress in Belgie nog in de taboesfeer hangt maar met de druk van haar werk en vier kinderen kon zij erover meepraten. "Ik vrees dat ik aan 'burn out' lijd”, vertrouwde ze me toe. Toch merkwaardig hoe we onszelf met machines vergelijken. Als kind hoorde ik in het arbeidersmilieu waarin ik opgroeide volwassenen klagen dat die of die "versleten" was of "in panne gevallen". Nu zijn steeds meer mensen zo vergroeid met hun computer dat ze als ze gestresseerd geraken, spreken over "overload" of als de dingen hen boven het hoofd groeien over "burn out" of "shut down". Soms vraag ik me af of die computers onze dienaars zijn of wij de hunne. Steeds meer mensen staan onder toezicht van computers. En ze krijgen er steeds meer stress door. Zoals Sylvia die kassierster is in een grootwarenhuis. Vroeger maakte ze af en toe een praatje met klanten tijdens het werk. Nu houdt een computer bij hoeveel producten er per uur over haar scanner gaan en als het niet rap genoeg gaat, tja, er zijn werklozen genoeg die Sylvia’s baantje willen. Sylvia’s klanten hebben geen gezichten meer. Het zouden robotten kunnen zijn die langs haar immer lopende band passeren. Sylvia is veel productiever geworden. En veel gestresseerder.
Er zijn miljoenen, misschien wel miljarden mensen zoals Sylvia. De Internationale Arbeidsorganisatie noemt stress “een der voornaamste gezondheidsproblemen van de 21ste eeuw". Hier in de VS klaagt 40% van de werknemers volgens een officiele peiling dat hun job extreem stressvol is. Volgens een Gallup poll staat 80% onder stress. 62% eindigt elke werkdag met nekpijn door stress. Een kwart heeft zin om te schreeuwen. 14 % zag de vernietiging van machines of ander materiaal door “workplace rage”. 20 % nam ontslag van een vorige job wegens stress. Een kwart zegt geweend te hebben op hun werk door stress. 9 % heeft een gewelddaad op het werk meegemaakt en 18 % werd zelf fysiek of verbaal geintimideerd het afgelopen jaar. Elke week worden zo’n 20 Amerikanen vermoord op hun werk. Na een serie incidenten in postkantoren deed een nieuwe uitdrukking haar intrede in de Engelse taal: ‘going postal’, wat betekent, zo gestresseerd worden dat je in blinde razernij ontsteekt en iets gek doet, zoals een geweer pakken en iedereen neerknallen. Moord is nu de tweede hoogste oorzaak van sterfgevallen op het werk en de eerste voor vrouwen.
Er is slechts een groep van mensen die aan nog meer stress lijden dan werknemers: werklozen. Daarom zijn zwarte Amerikanen meer gestresseerd dan andere raciale groepen. Het is niet alleen de werkloosheid natuurlijk maar alles wat ermee gepaard gaat: racisme, slecht onderwijs, slechte behuizing, drugs, chaos, angst en isolement… zwarte Amerikanen leven het minst langst. De voornaamste oorzaken zijn kwalen die door stress in de hand worden gewerkt zoals beroerten, hartziekte, hoge bloeddruk, diabetes en kanker. Daarin worden ze op de hielen gevolgd door de Indianen.
Intussen zijn we wel productiever geworden. Maar werden we daar beter van? Of zelfs rijker? Stress kost de Amerikaanse economie -door ongelukken, absenteisme enzovoort- elk jaar meer dan 300 miljard dollar. Daarvoor zou je al een flink pak traagheid kunnen kopen.
Jacqueline Goossens
Januari 2004
