Sedert de beruchte Deense cartoons moslims in tientallen landen tot protest en geweld dreven, waait een wind van onverdraagzaamheid en verbodzucht door de wereld. Het zijn niet alleen de moslims die vinden dat beledigingen van hun godsdienst moeten worden afgestraft. Britse hindoe’s eisen het verbod van een Franse film die hun god Shiva misprijst, katholieken in Nieuw-Zeeland voeren actie tegen de serie ‘South Park’ omdat die de spot drijft met de maagd Maria, Vlaamse katholieken steigeren over een toneelstuk over dezelfde maagd, de Britse groep ‘Christian Voice’ slaagt er in om de tournee te beletten van ‘Jerry Springer –The Opera”, ook al omdat die beledigend zou zijn voor de heer Jezus.
Europa ziet zichzelf graag als het centrum van verlichting in een duistere wereld, maar het is moeilijk om moslims te overtuigen dat ze nog veel te leren hebben op het vlak van de vrije meningsuiting als je zelf een traditie hebt van het verbieden van politiek oncorrecte meningen. Onlangs nog kreeg de historicus David Irving drie jaar celstraf in Oostenrijk voor het ontkennen van de Holocaust en werd de burgemeester van Londen geschorst wegens het bespotten van een joodse journalist. Natuurlijk waren hun gewraakte opinies beledigend. Maar in een wereld waarin onwetendheid en racisme troef zijn, waarin hebzucht en onderdrukking de plak zwaaien, kun je geen dag leven zonder beledigd en gekrenkt te worden. Spreekverbod is de oplossing niet. Als je de staat het recht geeft om idioten zoals Irving de mond te snoeren, geef je haar een vrijbrief om ook andere opinies die haar storen te onderdrukken. Je opent een deur die machtsgeile politici zoals Tony Blair maar al te graag openduwen. Blair slaagde er vorige maand in om een wet goedgekeurd te krijgen die het prijzen van terrorisme verbiedt en wil ook het beledigen van godsdiensten bestraffen. Waar is de tijd toen socialisten godsdienst ‘opium voor het volk’ noemden? ‘Socialist’ Blair zou ze vandaag achter tralies steken. Vrijdenkers huiveren, want als je over terrorisme en godsdienst alleen de door de staat geautoriseerde meningen moogt uiten, mag je niet meer vrij denken. Big Brother is alive and well.
Het nodigt kleine potentaten uit om hun macht te misbruiken. In Volgograd publiceerde een krant een cartoon waarin Jezus, Mozes, Mohammed en Boedha op tv zien hoe hun volgelingen elkaar te lijf gaan en een van hen zegt: ‘dat is niet wat we hen geleerd hebben’. Waarop de burgemeester de krant liet sluiten om “ethnische spanningen te voorkomen”. Niet dat er enig gevaar leek te bestaan voor ethnische spanningen in Volgograd maar je kunt in die dingen niet voorzichtig genoeg zijn. Ook de burgemeester van mijn eigen Maldegem liet een cartoontentoonstelling sluiten. In tegenstelling tot sommige van die Deense cartoons met hun racistische cliché’s waren de cartoons in Maldegem onschuldig. Volgens De Morgen toonden ze onder meer “een dame in een boerka op een wanted-poster, een kruisbeeld dat het doelwit wordt van een specht, of nog: olifanten op viagra in de zoo.” Burgemeester De Roo, zoals zijn collega van Volgograd, vindt dat je in deze tijden “geen enkel risico” kunt nemen. “Er was protest”, zei De Roo, al wou hij niet zeggen van wie. Jammer dat hij tijdig ingreep. We hadden het graag gezien op de markt van Maldegem, een passioneel anti-cartoonprotest van de locale dames in boerka, kruisbeeldfanaten en olifanten.
Hier in Amerika zie ik het nog niet gauw gebeuren. Natuurlijk leeft de drang om te verbieden en te betuttelen er ook. Gisteren nog zag ik een BBC-programma over het oude Rome op het History-kanaal. Het ging over het seksleven van de rijke Romeinen wat geillustreerd werd met muurschilderingen in Pompei die echter ten behoeve van de Amerikaanse kijker vaag waren gemaakt, zodat je de standjes niet kon herkennen. Bedankt, Big Brother, om ons te beschermen tegen antieke porno. Eerder deze maand besloot de ‘New York Theater Workshop’ om de voorstelling van het stuk ‘My name is Rachel Corrie’ uit te stellen. Het theater is naar verluidt bang dat zijn joodse geldschieters het stuk, gebaseerd op de brieven van een Amerikaanse activiste die in 2003 werd gedood door een Israelische bulldozer in de Gaza-strook, beledigend zouden vinden. Vooral televisiekanalen maar ook kranten staan voortdurend onder druk van politici, bedrijven en allerlei drukkingsgroepen met veel geld om bepaalde meningen wel en andere meningen niet te uiten. Als je het op sommige plaatsen, vooral in de Deep South, waagt om de locale godsdienst te bespotten, speel je met je leven. Maar er zijn geen wetten die dicteren dat je niet mag zeggen of schrijven wat de staat niet politiek correct vindt. Niemand kan je arresteren of beboeten omdat je verkondigt dat de aarde plat is, dat de holocaust nooit heeft bestaan, dat andere rassen naar stront ruiken en hun godsdienst je doet kotsen. De confrontatie van ideeen is een kakafonie. Je moet zelf uitmaken welke klanken zuiver zijn en welke niet, zonder dat de wet dat voorschrijft. Er is veel dat misgaat in dit land maar ik ben blij dat er nog een gezond wantrouwen tegen de staat bestaat dat de criminalisatie van verkeerde opinies verhindert. Europa kan er wat van leren.
8 maart 2006