Stone Street, een verkeersvrije straatje verscholen achter Hanover Square, is een van mijn lievelingsplekjes in downtown Manhattan. Ik spreek er soms af met mensen die de stad niet goed kennen. Het is een uitdaging voor hen om in de wat Europees aandoende wirwar van kleine straatjes in het oudste stukje van New York hun weg te vinden. Overdag is het bijna altijd druk in Stone Street. Maar op deze bitterkoude nacht is het er zo stil in dat ik mijn voetstappen op de kasseien loepzuiver hoor weergalmen. Het is een geluid dat aan een politiefilm doet denken. Er zijn er heel wat opgenomen in deze buurt. Ben ik niet bang om hier ‘s nachts op mijn eentje rond te lopen, zonder gsm nog wel? Niet echt. Stone Street ligt in de 'first precinct', het politiedistrict waar ook Wall Street, Battery Park, TriBeCa en SoHo onder vallen. Van de 575 moorden die vorig jaar in New York werden gepleegd, gebeurde er slechts één in dit district. Het is een van de veiligste van de stad, al wonen er meer dan 45.000 mensen en komen er elke dag honderdduizenden werken en winkelen.
Natuurlijk slenter ik ‘s nachts niet om het even waar in New York rond. Voor de straten van de '75th precinct' in East New York bijvoorbeeld, zou ik op dit uur passen. De uitgestrekte wijk in Brooklyn waar ruim 175.000 mensen wonen, was vorig jaar de gevaarlijkste van de stad. Er werden toen 28 moorden gepleegd. Dat East New York ook een van de armste stadsdelen is, zal wel geen toeval zijn. De first en de 75th precincts waren de laatste dagen veel in het nieuws. De aanleiding was een 1000 pagina-dik rapport over de 'stop and frisk'-acties van de politie in 2006. Zelf is het is me nog nooit overkomen. Mocht het gebeuren dan weet ik wat ik kan verwachten want ik heb het al vaak gezien. Een agent zal me gebieden om mijn handen in de lucht te steken of ze op een auto of een muur te plaatsen en mijn benen te spreiden. Ik weet dat ik dan best mijn mond hou en geen vin verroer. Ik zal de gehandschoende handen van de agent op en neer langs elk been voelen, rond mijn lenden, kruiselings over mijn borst en mijn rug en dan langs mijn schouders tot aan mijn polsen. Heb ik geen drugs of wapens bij dan zal ik -hopelijk- mogen doorlopen. Vorig jaar, zo blijkt uit het politierapport waar nu zoveel over te doen is, werden zo maar eventjes 508.540 mensen in de straten van New York tegengehouden en gefouilleerd. Dat is vijf keer meer dan in 2002. 21.483 van hen werden gecontroleerd in East New York, 554 in de first precinct. In East New York onderging om de 24 minuten iemand een 'stop and frisk'-actie, in de first precinct om de 16 uren. In East New York was 64 procent van de gecontroleerden zwart en slechts 3 procent blank; in de (blanke) first precinct was 39 procent zwart en 28 procent blank. De cijfers vertelden wat iedereen al wist: Zwarten, en vooral jongere zwarten, lopen veel meer kans om gecontroleerd te worden door de politie dan blanken. Nochtans is het bij wet verboden voor de politie om aan ‘raciale profilering’ te doen: Ze mag niemand uitpikken voor controle op basis van zijn ras. “Zie je wel dat die wet enkel op papier bestaat”, donderde de zwarte dominee/volksmenner Al Sharpton afgelopen zondag in zijn preek. “Wij zijn het beu om in een stad te wonen waar je huidskleur betekent dat je meer verdacht bent dan de rest!" Een politiewoordvoerder beweerde dat er geen sprake was van racial profilering. Hij gaf toe dat er meer zwarten worden gecontroleerd maar wees erop dat in 68,5 procent van de misdaden de daders door getuigen of slachtoffers werden beschreven als zwart. “Als je die daders zoekt, is het logisch dat je meer zwarten controleert”, zei hij. Hij pochtte dat dank zij dat half miljoen 'stops and 'frisks' het aantal arrestaties in 2006 ruim dubbel zo hoog en het aantal geinde boetes vijf keer zo hoog was als in 2002. “We houden alleen controles als er een misdaad is gerapporteerd”, zei hij. Maar waarom is het aantal controles dan met 500 procent gestegen terwijl het aantal gerapporteerde misdaden min of meer constant bleef? Met de dreiging van terrorisme heeft het niets te maken. De politie zegt dat het aantal mensen dat op straat of in de subway werd tegengehouden op verdenking van terrorisme zo minuscuul was dat het niet de moeite was om er een aparte categorie van te maken.
Meer dan eens al heb ik tegen Belgen gepocht dat ik in een stad woon waar de politie niet het recht heeft om tegen iemand te zeggen "toon eens uw papieren manneke" enkel omdat ze vermoedt dat hij een illegale immigrant is. Dat is nog steeds de wet in New York maar het nieuwe politierapport zal me nu toch dwingen om de dingen wat meer te nuanceren. Die vrijheid is relatief, vooral als je huid zwart is en je in een arme buurt woont. Dat al die controles misdaden voorkomen, betwijfel ik niet. Het is gemakkelijk om die harde hand toe te juichen als de kans klein is dat je zelf aan zo’n (vaak vernederende) procedure onderworpen wordt. Als je in East New York woont, waar je in 2006 één kans op acht had van een ‘stop and frisk’-actie te ondergaan, denk je daar misschien anders over.
7 februari 2007