Er zijn van die typische Amerikaanse dingen die ik nog steeds niet heb geproefd. Spam bijvoorbeeld. De jonge vrouw die met drie kinderen voor mij aan de kassa staat, heeft net 15 blikjes van het gelatineuze vleesmengsel op de band gedeponeerd. Aan 2,40 dollar per stuk is het geen slechte koop. Elk blik weegt een kwart kilo. Een plak Spam met een broodje of een aardappel en met enig geluk wat tomaat, ui, chips en een kwak ketchup et voila, de kinderen hebben weer hun buikjes vol. Tussen de aankopen van hun moeder zie ik geen vers vlees of vis. Te duur wellicht. Voor veel Amerikanen zijn dit harde tijden maar juist daarom zijn het gouden tijden voor Spam. Volgens Hormel Foods draait haar Spam-fabriek in Austin in Minnesota sinds juli dag en nacht, zeven dagen per week, op volle toeren. De arbeiders kunnen zoveel overuren maken als ze willen. Zijn ze daarna te moe om te koken dan kunnen ze uit eten gaan in ‘Johnny’s Spamarama’ of een andere van de 16 restaurants in Austin die Spam serveren. Mensen die beweren iets van eten te kennen, halen hun neus op voor Spam. Amerikaanse komieken hebben er al eindeloos veel moppen over gemaakt. Sommigen zien in het woord, dat een samentrekking is van ‘Spiced Ham’, de afkorting van Something Posing As Meat. De productie van Spam begon tijdens de Grote Depressie en werd sindsdien nooit stopgezet. In 2002 rolde het zesmiljardste blik van de band. Zo’n blikje blijft jaren goed. Amerikaanse soldaten vraten er tonnen van tijdens WO II en introduceerden het in de rest van de wereld. Monthy Python stak er in 1970 de draak mee in een sketch over een restaurant waar elk gerecht met Spam is gemaakt. Klanten proberen iets te bestellen maar ze worden overstemd door Vikings die een luid loflied op Spam zingen. Het is aan die sketch dat de electronische junkmail zijn naam dankt.
Spam bestaat hoofdzakelijk uit varkensvlees met wat suiker, zout, aardappelbloem en een snuifje natriumnitraat voor de "prachtige roze kleur", om de website van Hormel te citeren. De laatste maanden rollen er 300.000 blikken per dag van de band. Naast de Spam-fabriek is er een slachterij waar elke dag 19.000 varkens worden geslacht. We kunnen ervan uitgaan dat de dieren volgens de snelste, goedkoopste en ongezondste methoden worden gekweekt. Wie Spam koopt, heeft wel andere zorgen aan het hoofd dan biologisch en ethisch verantwoord eten. De producenten van biologische voedsel voelen het effect van de crisis ook maar in omgekeerde zin. De verkoop van natuurproducten steeg in Amerika de laatste 5 jaar met een zeer gezonde 20 procent per jaar. Maar nu houdt de sector zijn hart vast. Veel mensen kunnen of willen geen melk, vlees, brood of groente meer kopen die twee keer meer kosten dan 'gewone' producten. De aandelen van Whole Foods Market, het paradepaard van de Amerikaanse biologisch voedsel-industrie, zijn dit jaar al met 70 procent gedaald.
Het is fascinerend hoe onmiddellijk en ingrijpend het effect van de crisis op de consumptie-gewoonten van het rijkste land ter wereld is. Zo kopen de Amerikanen nu meer gedroogde bonen en groenten,meer bier en cider maar aanzienlijk minder sokken en schoensmeer. New Yorkse schoenmakers zeggen dat ze nog nooit zoveel zolen en hielen hebben vervangen als de laatste maanden maar de schoenpoetsers klagen. In Grand Central, het grootste station van New York, is hun clienteel met 20 procent gedaald. Zo’n schoenpoetsbeurt kost 4 dollar. Wat vroeger een kleinigheid was, is nu de moeite waard om op te besparen. In een Starbucks ben je ook snel 4 dollar kwijt. De coffeeshop-keten zag dit jaar haar inkomen al met meer dan de helft verminderen. Ze is dan ook van plan om 600 shops in Amerika te sluiten en 1.000 mensen af te danken. Koffiesnobs bestempelen Starbucks als ‘de McDonald's van de koffie’ maar met de hamburger-keten gaat het nu uitstekend. McDonald's, dat overigens dit jaar ook uitpakte met speciale koffiedrankjes en zo Starbucks verder de dieperik introk, zag haar globale omzet in oktober alleen met 8,2 procent stijgen. Vele restaurants klagen steen en been maar voor de fast food- industrie is de crisis een zegen. Calorierijke junk food is nu eenmaal een stuk goedkoper dan vers voedsel. Hoeveel goedkoper illustreerde The Journal of the American Dietetic Association door de prijzen van 370 supermarkt-producten te vergelijken over een periode van twee jaar. In die tijd stegen de prijzen van gezonde producten met 19,5 procent terwijl die van junk food 1,8 procent daalden. Het is gemakkelijk gezegd dat we verantwoordelijk zijn voor ons eigen eetgedrag. De gemiddelde Amerikaan eet voor 7 dollar voedsel per dag. Wie aan de bijstand is krijgt slechts enkele dollars per dag. De gouverneur van Michigan probeerde vorige maand haar gezin een week lang te voeden met het bedrag dat haar inwoners krijgen die aan de bijstand zijn. "We hebben veel macaroni en kaas moeten eten", zei ze. Heerlijke kost, denken sommigen misschien en dat is het ook als het met goede ingredienten is klaargemaakt. Maar als je het op je bord krijgt in de fletse voorverpakte versie die de gouverneur moest kopen om rond te komen, denk je daar anders over. In de supermarkt waar ik de vrouw haar voorraad Spam zag kopen, staan er aan de kassa’s altijd stapels Kraft “Macaroni & Cheese” (12 dozen-4 porties per doos- voor 31 dollar). Ook de verkoop van dat product is fors gestegen. En Velveeta, die andere armenkost van Kraft die even vaag op kaas lijkt als Spam op ham, doet het fantastisch.
26 november 2008