"...Turget Bey seemed at once pleased and disturbed that these were interesting times", las ik gisteravond net voor ik Ohran Pamuks "Sneeuw" dichtklapte en het licht uitknipte. Precies wat ik ook voel, dacht ik nog voor de wieken van mijn onrustige denkmolen langzamer en langzamer begonnen te draaien tot ze gelukkig stil vielen voor de nacht. “Pleased and disturbed”. Tevreden en verontrust. Veel mensen waar ik in New York mee praat, zeggen dat ze heen en weer worden geslingerd tussen dezelfde gevoelens. Onrust over de recessie, over al het onheil dat nog in de lucht hangt maar ook tevredenheid dat er wat beweegt, dat nieuwe kansen de oude wereld in het gezicht staren.
Het zijn inderdaad interessante tijden. Als zelfbenoemde rapporteur van de kleine grote dingen van het leven leer ik elke dag bij over de randgevolgen van de recessie. Een die me niet verbaast is dat de kerken het in deze moeilijke tijden goed doen. Angst en schuldgevoelens laaien op. Amerikaanse pastoors zeggen dat er de laatste maanden opvallend meer parochianen te biecht gaan. Zelfs aflaten, dat middeleeuws gebruik om door gebed en goede werken strafvermindering te bekomen in het vagevuur, zijn weer in zwang. Het stimulus-plan van paus Benedictus, als het ware. En wij die dachten dat we door de onzevaders en weesgegroeten te prevelen die de biechtvader ons had opgelegd, onze schuld vereffend hadden.
Behalve voor pastoors zijn het ook goede tijden voor kakkerlakken, muizen en ratten. De diertjes infesteren de huizen van zowel rijken als armen; ze buiten houden is een vaste kost voor veel New Yorkers. Maar hun vijanden, de verdelgers, merken dat niet alleen eigenaars van flatgebouwen maar ook van hotels, restaurants en kantoorgebouwen beginnen besparen op regelmatige inspecties. Gelukkig voor hen is de 'bedbug' ('wandvlooi), wiens beet vreselijke jeuk veroorzaakt, bijna een halve eeuw nadat ze min of meer uitgeroeid was, aan een comeback begonnen. "Dat zal ons wel boven water houden", zei de voorzitter van hun beroepsvereniging onlangs.
Dat er ook op restaurantbezoek fors wordt bezuinigd, blijkt niet alleen uit hun dalende omzet. De kelnerin van een duur restaurant vertelde onlangs dat het tot vorig zomer niet ongebruikelijk was dat zakenmannen, na een copieuze lunch, elk een kredietkaart op tafel gooiden. Zij moest er dan een uitvissen en de eigenaar van de kaart draaide op voor de rekening van vaak meer dan 1000 dollar, altijd met de glimlach. Maar nu spelen de zakenlui geen kredietkaarten-roulette meer.
Want dat was voor de crash, toen pronken met geld nog de mode was. De nieuwe chique is soberheid. Wat nu cachet uitstraalt, is op een receptie verschijnen in een tien jaar oude dure jurk. Diegenen die dat niet door hebben en blijven doen als vroeger bewijzen enkel dat het hen aan smaak ontbreekt. "That's so August" tuttelen de zich beter wanende rijken over vulgair weeldevertoon. Zo augustus, als in de maand voor de zeepbel uiteen spatte. Zo augustus: het nieuwe modewoord. Het is een culturele swing. De mode, tv-shows en pers absorberen de nieuwe spelregels: verkwisting is ‘out’, zuinigheid is ‘in’. Vandaar dat de schatrijke makelaarster Sharon Baum een artikel en foto in de krant krijgt als ze aankondigt dat ze haar Rolls Royce wil inwisselen voor een minder opvallende wagen. Niet omdat ze zich de Rolls niet meer zou kunnen permitteren. Het idee alleen al is lachwekkend. En chauffeur Abdul Jaffeer die tot voor kort samen met de Rolls in elke advertentie van zijn bazin poseerde, hoeft niet te vrezen voor zijn job. Natuurlijk hoeft mevrouw Baum haar levenstijl niet te veranderen, ze doet het omdat ze modebewust is. “Nu met zo’n auto rondrijden, zou op slechte smaak wijzen”, zegt ze.
Ook de reclameslogans voor New Yorks vastgoed reflecteren de trend naar meer ingetogenheid. Geijkte termen als 'luxueus', 'prestige' en 'trofee' zijn ineens "zo augustus" geworden. 'Elegant', 'smaakvol', 'comfortabel' en 'goede prijs' zijn de nieuwe in-woorden. "Solden" gebruikt men liever niet maar dat is waar de veilingen volgende maand van nieuwe luxe-flatgebouwen in Manhattan en Brooklyn op neer zullen komen. Men verwacht dat flats waar vorige zomer nog een kaartje van vier miljoen aanhing, slechts de helft van die prijs zullen halen.
Maar dat zelfs heel rijke mensen zuinig worden, niet uit nood maar omdat het mode is, is natuurlijk niet goed voor de economie. Dat hebben ze ons al vaak gezegd op het nieuws. Die mensen zouden meer moeten uitgeven om de fabrieken te doen draaien! Maar voor ons, minder gefortuneerden, is zuinigheid nu wel de hoogste deugd en het tv-nieuws staat ons bij om ze te beoefenen. Vanavond kijk ik naar het ABC-nieuws, waar de camera inzoomt op een groene vuilniscontainer. Het deksel klapt open en, letterlijk als een duivel-uit-een-doosje, steekt een journalist zijn hoofd boven de rand en begint een verslag te geven over de "nieuwe trend" om op schattenjacht te gaan in het huisvuil van anderen.
"Dat doe ik al jaren", roep ik naar mijn TV die in een kamer staat waar de duurste –en minst stevige- meubels van Ikea komen en de goedkoopste gratis gevonden zijn op straat. Later, terwijl ik bezig ben met het avondeten, somt iemand op de radio een boodschappenlijstje op beginners: mensen die nog nooit thuis hebben gekookt maar dat nu noodgedwongen moeten leren om geld uit te sparen. 'Peper, zout, olie, azijn, suiker, bloem, rijst, spaghetti..."
Zoals ik al zei, ik leer elke dag iets bij. Interesting times, indeed.
11 maart 2009