New York, dat weet u wellicht, is niet alleen een stad maar ook een staat, bijna vijf keer zo groot als Belgie. Heel het gebied ten noorden van de metropool noemen wij stadsbewoners ‘upstate’. Ik ben net terug van een reisje in upstate, meer bepaald in de Hudson-vallei, bij romantische zielen ook wel bekend als New Yorks Rijnstreek, met zijn sfeervolle stadjes aan de oevers van de majestatische Hudson en opulente 19de eeuwse kastelen gebouwd door schatrijke New Yorkers. Upstate is ook de plaats waar vele New Yorkers hun vacanties doorbrengen in natuurgebieden zoals de Catskills en de Adirondacks. Vele cityslickers, zoals de upstaters stadsbewoners smalend noemen, hebben er buitenhuisjes. Het is er ideaal voor wie wil kamperen, wandelen, skieen, rotsklimmen, vissen, jagen of zich afzonderen. Upstate is ook de vergane glorie van oude industriesteden zoals Buffalo, dat meer dan de helft van zijn bevolking heeft verloren. Belgische vrienden die hier op vacantie zijn willen absoluut naar een van de beroemdste plaatsen van upstate,in de buurt van Buffalo: de Niagara Falls. “Kunnen we dat op één dag heen en terug doen?” vroegen ze gisteren. Welzeker, als je bereid bent om 14 uren onderweg te zijn.
Vanmorgen stond ik achter een vrouw in een traag opschietende rij in het postkantoor. Zuchtend zette ze een grote kartonnen doos naast zich neer. Het pak was geadresseerd aan iemand in ‘Camp Gabriels’. Camp Gabriels is ook upstate, helemaal tegen de Canadese grens. De naam doet een vacantiekamp vermoeden maar Camp Gabriels is een gevangenis. ‘Als je in New York hoort zeggen dat iemand “upstate is gestuurd” dan weet je dat hij in een van de vele gevangenissen in het noorden van de staat is opgesloten. De locatie zelf is een straf voor de gevangenen en hun geliefden die meestal in de stad wonen. Ze zijn van elkaar gescheiden door busritten die tot 9 uren enkele reis kunnen duren. Op 11 januari was er goed nieuws voor hen: Eliot Spitzer, de gouverneur van de staat New York, liet weten dat hij Camp Gabriels en drie andere gevangenissen in upstate wil sluiten omdat er niet genoeg ‘klanten’ meer zijn. De misdaad blijft dalen in New York City. Bovendien wil de Amerikaanse Immigratiedienst dit jaar meer dan 200.000 gedetineerde immigranten –legaal en illegaal- naar hun land van herkomst deporteren. Door de vier gevangenissen te sluiten, zou de staat New York in de komende vijf jaar minstens 70 miljoen dollar uitsparen. Dat geld, zo belooft de gouverneur, zal gebruikt worden voor de behandeling van psychiatrisch gestoorde gevangenen en voor scholing en beroepsopleiding van gevangenen. Met wat geluk zal de geliefde van de dame voor mij in de rij binnenkort naar een gevangenis dichter bij de stad worden overgeplaatst. Maar goed nieuws heeft vaak een schaduwkant. De bewoners van de dorpen in upstate waar de gevangenissen die gesloten zullen worden zich bevinden, voelen zich bedreigd. In Camp Gabriels werken 136 mensen. Voor het dorp ernaast is de sluiting van de gevangenis even rampzalig als een fabriek die dichtgaat. De daling van de misdaad in de stad is geen goed nieuws voor sommige van de armste landelijke streken in upstate waar de ‘gevangenis-industrie’ de belangrijkste werkgever is. In de jaren 1980 begon het aantal gevangenen in Amerika pijlsnel toe te nemen, voor een groot deel als gevolg van strengere straffen op drugmisdrijven. Er dienden meer gevangenissen te komen en snel. In de jaren 1960 en 1970 werden gemiddeld vier gevangenissen per jaar gebouwd op het platteland van Amerika, in de jaren 1990 was dit opgelopen tot 24 per jaar. Bij gebrek aan andere werkgelegenheid waren ze er meer dan welkom. Ze zorgen overigens niet alleen voor jobs. In Franklin County, waar Camp Gabriels ligt, doen de locale overheid en liefdadigheidsorganisaties al meer dan twintig jaar beroep op de gevangenen om sneeuw te helpen ruimen, parken, wegen en begraafplaatsen te onderhouden en vrachtwagens te lossen voor gaarkeukens. Elk jaar helpen de gevangenen van Camp Gabriels een ijspaleis bouwen in het dorp Saranac Lake met enorme blokken ijs die ze zagen uit het plaatselijke meer. Het paleis trekt elke winter duizenden bewonderaars. De gevangenen brengen ook geld in het laadje omdat ze worden meegeteld als inwoners, zodat de gemeentebesturen meer overheidssubsidies krijgen.
Wat moeten de bewoners van Franklin County nu aanvangen? Het ziet er niet naar uit dat gouverneur Spitzer voor hun protest zal wijken. Met een begrotingstekort van 4,4 miljard dollar en een recessie in het verschiet, kan hij zelfs nauwelijks wat zalf op de wonde smeren. Terug gaan boeren is geen optie. Dat hebben ze wel gehad. De winters zijn lang en hard in de streek. De grond is maandenlang bevroren. Behalve aardappelen en enkele graansoorten wil er niets bruikbaar groeien. De natuur is er wel mooi. Een groot deel van Franklin County ligt in het beschermde Adirondack- natuurgebied wat betekent dat de meeste bossen niet gerooid mogen worden en elke nieuwe onderneming aan strikte milieuregels wordt onderworpen. Toerisme is een belangrijke bron van inkomsten maar slechts enkele plaatsen in het uitgestrekte gebied profiteren daarvan. Franklin County heeft nog wel zijn Winter Carnival maar nu zullen de inwoners zelf hun ijs uit het meer moeten zagen.
1 februari 2008