Yee Haw

Het is een milde herfstavond. De net niet meer volle maan schijnt helder over Union Square. Dit park is al meer dan een eeuw lang de plaats waar New Yorkse politieke activisten van allerlei slag verzamelen blazen. Hier vind je ook de ‘Green Market’, New Yorks grootste markt voor groenten, fruit en andere streekproducten. “Hoeveel kost het stokbrood?” vraag ik aan een jongen die een bakkerskraam aan het afbreken is. “Niets”, zegt hij, “neem er maar zoveel je wil”. Hij werkt haastig verder. Met goede reden: zijn vrachtwagen geraakt meer en meer ingesloten door mensen die, net zoals ik, een fiets bij hebben. Ik fiets elke dag door de stad. Belgen die hier nog nooit waren, reageren vaak met ongeloof en afschuw als ze dat horen. “Met al dat verkeer?” vragen ze ontzet, “is dat niet levensgevaarlijk?” Ik wou dat ze me nu konden zien, omringd door fietsers, zo ver het oog reikt. Ik schat dat we al met ruim duizend zijn en er blijven maar fietsers toestromen. Eigenlijk fiets ik liefst alleen maar vanavond maak ik een uitzondering. Het is de laatste vrijdag van de maand. In New York –net als in meer dan 400 andere steden overal ter wereld- betekent dit dat fietsers en rolschaatsers enkele uren het recht opeisen om van de volle breedte van een aantal straten te genieten, zoals auto’s dat dag in dag uit mogen doen. Dat internationaal fenomeen heet Critical Mass. Vanavond heeft de rit iets feestelijk. Omdat het overmorgen Halloween is, zijn veel fietsers verkleed. Er zijn engelen, duivels en monsters allerhande. Een jongen naast mij is uitgedost als Arabier. Hij houdt een verlepte palm als een paraplu boven zijn hoofd. Wat verder staan drie sexy buikdanseresjes. Ik steek mijn baguettes onder mijn snelbinder en voila: ik ben een Francaise.

Griezelen hoort bij Halloween maar de loeiende politiesirenes zijn niet bedoeld om de sfeer op te luisteren. Het wringt tussen de politie en de Critical Massers, dat merk je wel. Drie politiehelicopters komen intimiderend-laag boven ons hangen. De groene fietsers jouwen en schudden hun vuisten. Het is allemaal wat lachwekkend. Critical Mass bestaat al tien jaar in New York. Het handjevol fietsers groeide gaandeweg uit tot een troep van meer dan duizend. Al die tijd waren er nooit ernstige problemen. De maandelijkse fietstocht werd beschouwd als een van de vele gekke dingen die van New York New York maken. De politie liet betijen. In augustus kwam er een bruusk einde aan die tolerantie. De Critical Mass-rit viel toen net voor de start van de Republikeinse Conventie. Natuurlijk daagden er vijf keer meer fietsers op dan normaal en werd de fietstocht een anti-Bushbetoging. Voor het eerst vielen er klappen. Er werden 250 fietsers gearresteerd en honderden fietsen in beslag genomen. Een rechter gebood later dat ze terug gegeven moesten worden aan hun eigenaars.Sindsdien is er kwaad bloed tussen de politie en de fietsers. In september nam de politieopnieuw fietsen in beslag. Opnieuw moest ze die op bevel van de rechter terug geven. Toen het stadsbestuur de tocht van vanavond wou verbieden, koos de rechter alweer de kant van de fietsers. Hij maande de stad en de fietsers aan om water in hun wijn te doen en samen een route uit te stippelen. De fietsers hebben echter geen formele organisatie. De politie koos de route dan maar zelf. Agenten waden door de zee van fietsers en delen een vlugschrift uit waarop staat welke route we moeten volgen. “Dat is belachelijk”, zegt de ‘Arabier’ naast me terwijl hij hard aan zijn sigaret trekt, “Critical Mass heeft geen leiding en volgt altijd een spontane route”. Plots stijgt uitbundig gejuich op in de voorste rangen. De fietskaravaan komt eindelijk in beweging. Al bij al wordt het een leuke avond. De voetgangers, waarvan er veel zelf ook verkleed zijn, applaudisseren als we voorbijrijden. De politie houdt de auto’s tegen om ons door te laten. “Yee-haw !” joelen we in cowboy-stijl terwijl we bergaf zoeven op Fifth Avenue. Heerlijk is dat. De Critical Massers zijn niet direct de meest timiden onder de New Yorkse fietsers. Voor de meesten eindigt de tocht zonder incidenten. De politie treedt enkel op tegen fietsers die zich van de hoofdgroep hebben afgescheurd. Ze arresteert 33 van hen, onder voorwendsel dat ze overtredingen begingen zoals door het rood licht rijden. ‘Voorwendsel’? Ik weet het, in Belgie is dat een serieuze inbreuk maar in New York wordt die van fietsers getolereerd, als ze het voorzichtig doen. Zelf doe ik het ook, niet zelden onder de neus van de politie. Die zegt daar niets op. Ze laat je ook betijen als je ‘snachts zonder licht fietst of in een eenrichtingsstraat de verkeerde kant oprijdt. Misschien is het tijd om de regels ietwat te verstrakken. Fietsen is heel populair aan het worden in New York. De stad is veiliger dan vroeger en heeft meer parken en fietspaden. In Manhattan, het dichtstbevolkte stadsdeel van New York, zouden er nu in mid-town alleen al dagelijks 15.000 fietsers rondpeddelen. Veel meer dan vroeger maar belachelijk weinig in vergelijking met de ruim een miljoen auto’s die elke werkdag het eiland vervuilen. Twee jaar geleden, toen er er een staking dreigde bij het openbaar vervoer, nodigde burgemeester Bloomberg de tv-camera’s uit om hem te filmen terwijl hij zich een fiets aanschafte. Toen wou hij het voorbeeld geven en prees hij de fiets als niet-vervuilend voertuig. Maar nu klaagt hij dat Critical Mass voor verkeershinder zorgt! Mijnheer de burgemeester, luister naar wat de fietsers scanderen: “Wij hinderen het verkeer niet, wij zijn het verkeer!”

November 2004