New York heeft veel om trots op te zijn. Haar dagelijkse hoeveelheid afval is dan weer iets om doodbeschaamd over te zijn. Van alle grootsteden ter wereld produceert ze het meest afval per inwoner. Onlangs hoorde ik een reportage van een journaliste die bij wijze van experiment twee weken lang al haar afval -behalve wat recycleerbaar was- overal met zich meezeulde. Het zal u wellicht niet verbazen dat ze heel kieskeurig werd in haar aankopen en een voorkeur ontwikkelde voor dingen in een lichte of recycleerbare verpakking. Maar de ene consument is de andere niet. Dat merk ik elke maandag- en donderdagavond , als de vuilnisbakken buitengezet worden in onze straat. Mijn buren Karen en Phil zetten telkens drie tot vier goedgevulde vuilnisbakken op het voetpad; ik en mijn partner krijgen met moeite een vuilbak per week vol. Papier, karton, plastiek, glas en metaal zijn daar niet bij; die zetten we apart gesorteerd op het voetpad, enkel op maandagavond. De vuilnismannen komen dinsdagochtend vroeg, in twee ronden: een vrachtwagen voor het gewoon vuil, een voor de recyclage. Deze week kwam er ook nog een agent van de reinigingsdienst de vuilnisbakken inspecteren. New York heeft 75 sanitation police officers. Niet bepaald veel voor een bevolking van ruim 8 miljoen maar toch. De agenten schrijven verwittigingen voor wie niet of te slordig sorteert en wie die negeert, riskeert een boete. Het is beter om beleefd te blijven als ze in uw vuilnis snuffelen. Ze zijn gewapend en mogen arrestaties verrichten. Het laatste jaar hebben onze vuilnis-cowboys er nog een taak bijgekregen. Ze liggen nu ook op de loer voor vuilnisdieven.
Hoe de dingen kunnen verkeren. Vroeger werd alle afval van heel de stad zonder onderscheid op de grootste vuilnisbelt ter wereld gekeild, in wat ooit een ongeschonden moerasgebied was diep in Staten Island. In 1989 werd die gesloten. In datzelfde jaar besloot de stad dat het tijd werd om de NewYorkers te leren recycleren. Geen eenvoudige opdracht in een stad waar mensen uit bijna 200 landen wonen. Tussen 1994 en 2001 spendeerde de stad 49 miljoen dollar aan recyclage-informatiecampagnes. Een onverdeeld succes werd het niet. Maar goed, tegen dat de 21ste eeuw aanbrak, hadden de meeste NewYorkers de simpele regels van het recycleren eindelijk min of meer onder de knie. Dan besloot burgemeester Bloomberg dat het niet meer hoefde. Glas, metaal en plastiek recycleren kostte de stad in 2002 240 dollar per ton - te veel geld, vond de burgemeester die na 9/11 met een diep begrotingstekort zat. Dus werd het afgeschaft. Alleen papier werd nog apart opgehaald, want dat recycleren kostte de stad 'slechts' 87 dollar per ton.
Toen de NewYorkers er weer gewend aan waren om al hun afval bij elkaar te gooien, keerde de stad haar (vuilnis)kar opnieuw. Sinds 2004 moeten we, naast papier en karton, onze plastiek-, metaal- en glasafval weer apart sorteren. Want recycleren is geen verliespost meer voor de stad. Integendeel. Ze wordt er nu flink voor betaald door recyclage-verwerkingsbedrijven. Dat komt omdat de vraag van snel-groeiende, grondstoffen-hongerige economieen in Azie de prijs van recycleerbaar materiaal flink heeft opgedreven. Het gevolg: zoals dieven vroeger in the 'Wild West' op uitgestrekte ranches vee gingen stelen, schuimen er nu dieven in bestelwagens de duizenden kilometers New Yorkse straten af om papier en metaal te stelen. En zoals de cowboys de veedieven probeerden te pakken, jaagt de sanitation police op de recyclagedieven. De stad heeft hun bestraffing onlangs gevoelig verstrengd. In plaats van een boete van 100 dollar riskeren ze er nu een van 2.000 dollar of meer. Bovendien mag hun voertuig in beslag worden genomen.
Het stelen op grote schaal van recyclagemateriaal zou een goed jaar geleden begonnen zijn. De eerste klachten kwamen uit de Upper East Side, de rijkste buurt van New York, waar papier van betere kwaliteit systematisch van het voetpad verdween voor de ophaaldienst arriveerde. Bewoners vreesden dat identiteitsdieven er achter zaten en contacteerden de politie. De agenten van de reinigingsdienst legden zich op vinkenslag. Het duurde niet lang voor de eerste dieven geklist werden. Het bleek dat zij er niet op uit waren om persoonlijke gegevens te stelen zoals de Upper Eastsiders gevreesd hadden maar in opdracht werkten van grote recyclage-bedrijven zoals Chambers Paper Fiber. Dat bleek de regel te zijn. De dieven grabbelen de beste afval -netjes bijeengebonden karton en zware stukken metaal zijn het meest in trek- en voeren die snel naar verwerkende bedrijven in Brooklyn, Queens of de Bronx. Vaak wordt de afval meteen doorverkocht aan agenten van buitenlandse bedrijven. Een groot deel van het papier en metaal belandt uiteindelijk in China, Vietnam of India. Oud ijzer van de beste kwaliteit is tegenwoordig 250 dollar per ton waard, vijf keer meer dan tien jaar geleden. Bundels karton en papier kunnen 90 tot 120 dollar per ton opbrengen, meer dan het dubbel van wat de stad ervoor krijgt (ze krijgt minder dan de marktprijs omdat ze gebonden is aan langlopende contracten die ze enkele jaren geleden afsloot met recyclagebedrijven). De stad zegt dat de nieuwe strenge straffen enkel grootschalige recyclagedieven viseren, de bedrijven die laag-betaalde nieuwe immigranten in bestelwagens 's nachts er op uitsturen. Als die herhaaldelijk betrapt worden, riskeren ze boetes van 5.000 dollar. Andere NewYorkers die wel eens in andermans vuilnis snuffelen en af en toe iets meenemen -en dat zijn niet alleen hongerige daklozen en andere armen maar ook dumpster divers die er een sport van maken om schatten te ontdekken tussen wat er wordt weggegooid- zullen met rust worden gelaten, zo heeft de burgemeester ons verzekerd.